تبلیغات
تاریخ ادبیات شیراز - تاریخ ادبیات شیراز
تاریخ ادبیات شیراز
دوشنبه 23 آذر 1394 :: نویسنده : یگانه اکبرزاده
تغییر پایتخت‌ ایران‌ از غزنین‌ به‌ اصفهان‌ در سال‌ 555ه..ِ. (1134 میلادی‌) به‌ وسیله‌ سلجوقیان‌ و حمله‌ مغولان‌ در اوایل‌ قرن‌ هفتم‌ (قرن‌ 13 میلادی‌) به‌ خراسان‌ موجب‌ آن‌ شد كه‌ فرهنگوران‌ وفرهنگسازان‌ ایران‌، شرِ ایران‌ را به‌ سوی‌ غرب‌ و جنوب‌ ایران‌ ترك‌ كنند. شعر و نثر فارسی‌ كه‌ درخراسان‌ بزرگ‌ زاده‌ شده‌ بود در دو پویه‌ عارفانه‌ و عاشقانه‌ و ساده‌ و مصنوع‌ در شهر شیراز و در آثارسعدی‌ و حافظ‌ به‌ كمال‌ رسید. و این‌ دو براساس‌ آثار بزرگان‌ ادب‌ فارسی‌ در برون‌ از شیراز و نیز بااتكا به‌ پیشینة‌ ادب‌ فارسی‌ در شهر شیراز بنیان‌ مكتب‌ ادبی‌ شیراز را پی‌ ریختند، به‌ گونه‌ای‌ كه‌ با ظهورسعدی‌ در قرن‌ هفتم‌ می‌توان‌ با كمی‌ تسامح‌ تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ را به‌ دوران‌ پیش‌ و پس‌ از سعدی‌تقسیم‌ كرد؛ چرا كه‌ نثر معیار فارسی‌ و غزل‌ عاشقانه‌ با او به‌ اوج‌ خود رسید و یك‌ قرن‌ بعد خواجه‌حافظ‌ شیرازی‌، شیرازة‌ مكتب‌ ادبی‌ شیراز را توانمندتر كرد. به‌ گونه‌ای‌ كه‌ تا امروز زبان‌ و شعر سعدی‌و حافظ‌ به‌ گونه‌ای‌ زبان‌ معیار و سنجش‌ ادب‌ فارسی‌ است‌ و به‌ همان‌ میزان‌ كه‌ سعدی‌ و حافظ‌ درساختن‌ مكتب‌ ادبی‌ شیراز وامدار شاعران‌ و نویسندگان‌ پیشین‌ خود بودند ادب‌ فارسی‌ پس‌ از آنان‌ وتا امروز وامدار و تحت‌ تأثیر آثار این‌ دو شاعر بزرگ‌ زبان‌ فارسی‌ است‌.

شاخص‌های‌ مكتب‌ ادبی‌ همان‌ گونه‌ كه‌ در متون‌ كلاسیك‌ و معاصر در مورد مكاتب‌ ادبی‌ یاSchool literary آمده‌ است‌، مجموعة‌ سنت‌ها، هنجارها، اندیشه‌ها، نظریه‌ها و ویژگی‌هایی‌ را كه‌به‌ دلایل‌ اجتماعی‌، سیاسی‌ یا فرهنگی‌ دوره‌ای‌ خاص‌ در ادبیات‌ یك‌ یا چند كشور نمود می‌یابدمكتب‌ ادبی‌ می‌گویند. این‌ مجموعه‌ معمولاً در آثار گروهی‌ از صاحبان‌ قلم‌ رخ‌ می‌نمایند و باعث‌تمایز آنها در سبك‌ از شاعران‌ و نویسندگان‌ و دیگران‌ می‌شوند. هر مكتب‌ با پیروانی‌ كه‌ برای‌ خودمی‌یابد، دوره‌ای‌ ویژه‌ از اوج‌ و فراز را می‌پیماید و سپس‌ باز می‌ایستد. لازم‌ به‌ ذكر است‌ كه‌ هر مكتب‌ادبی‌ شكل‌ دگرگون‌ یافتة‌ مكتب‌ پیش‌ از خود یا واكنش‌ و طغیان‌ در برابر آن‌ است‌، از این‌ رو می‌توان‌گفت‌ كه‌ هیچ‌ مكتبی‌ بدون‌ مقدمه‌ پیدا نشده‌ است‌ و ردّی‌ از ویژگی‌های‌ بیشتر مكتب‌های‌ ادبی‌ را درآثار ادبی‌ پیش‌ از آنها می‌توان‌ یافت‌. مهم‌ترین‌ عامل‌ پیدایی‌ هر مكتب‌ ادبی‌ نوع‌ نگرشی‌ است‌ كه‌ از هردوره‌ به‌ زندگی‌ و دنیای‌ پیرامون‌ خویش‌ دارند. در نتیجه‌ همین‌ نگرش‌ است‌ كه‌ بیان‌ هنری‌ شكل‌های‌گوناگونی‌ می‌یابد، تغییراتی‌ در به‌ كارگیری‌ زبان‌ و شیوة‌ كاربرد واژگان‌ پیش‌ می‌آید و خلاصه‌ آن‌ كه‌ذهنیت‌ و اندیشه‌ دستخوش‌ دگرگونی‌ می‌شود. پیدایی‌ هر مكتب‌ ادبی‌ برآیند شرایط‌ و اوضاع‌اجتماعی‌ و سیاسی‌ یا فرهنگی‌ در دوره‌ای‌ ویژه‌ است‌، اگرچه‌ این‌ یك‌ قاعدة‌ همیشگی‌ نیست‌.

مكتب‌ ادبی‌ شیراز اگرچه‌ ریشه‌ در ادبیات‌ كهن‌ فارسی‌ در خراسان‌ و نیز آثار منتشر شده‌ درقرن‌های‌ چهارم‌ تا هفتم‌ در شیراز توسط‌ بزرگانی‌ چون‌ ابن‌ خفیف‌ شیرازی‌، شیخ‌ ابواسحاِ كازرونی‌،المؤیدفی‌ الدین‌ شیرازی‌، ابوحفض‌ بنجیر شیرازی‌، بنجیر ثانی‌ شیرازی‌، فرید فارسی‌، ضیاءالدین‌فارسی‌، نصرالله منشی‌ شیرازی‌ تبار، روزبهان‌ فارسی‌، جلال‌الدین‌ محمد بنجیری‌ شیرازی‌،صدرالدین‌ روزبهان‌ ثانی‌ معروف‌ به‌ شیخ‌ روزبهان‌، شیخ‌ عبدالطیف‌ و شیخ‌ شرف‌الدین‌ ابراهیم‌ و…دارد، اما در قرن‌ هفتم‌ است‌ كه‌ صاحب‌ شاخص‌های‌ یك‌ مكتب‌ ادبی‌ می‌شود. پیش‌ از ظهور سعدی‌در شیراز نگاه‌ جستجوگران‌ زبان‌ فارسی‌ به‌ خراسان‌ بزرگ‌ معطوف‌ می‌شد، رودكی‌، فردوسی‌، عطار،خیام‌ و بسیاری‌ از بزرگان‌ ادب‌ فارسی‌ در خطة‌ خراسان‌ به‌ خلق‌ شاهكارهای‌ بزرگی‌ پرداختند كه‌ به‌سبك‌ خراسانی‌ مشهور شده‌ است‌. پس‌ از حملة‌ مغولان‌ به‌ خراسان‌ و انتقال‌ پایتخت‌ از غزنین‌ به‌اصفهان‌، دو رود اصلی‌ از خراسان‌ به‌ جریان‌ می‌افتد. سرچشمة‌ ادب‌ فارسی‌ ظهور دوبارة‌ خود را درغرب‌ ایران‌ با نمایندگی‌ مولانا جلال‌الدین‌ بلخی‌ می‌بیند كه‌ در مسیر شمال‌ غرب‌ ایران‌ به‌ تركیه‌می‌رسد و در آن‌ جا مثنوی‌ معنوی‌ را می‌آفریند. مثنویی‌ كه‌ اگر چه‌ در زمینه‌ ادبیات‌ از قدرت‌ جدی‌برخوردار است‌، اما نگاهی‌ متفاوت‌ با نگاه‌ شاعران‌ جنوب‌ ایران‌ دارد، نگاهی‌ كه‌ بیشتر به‌ آسمان‌هامی‌نگرد و بیشتر به‌ تقدیر الهی‌ می‌پیوندد و دیدگاهی‌ كاملاً عارفانه‌ می‌یابد. این‌ چشمه‌ در جایی‌دیگر نیز خود را جلوه‌گر می‌سازد و آن‌ در شهر شیراز است‌ كه‌ اوج‌ شكوفایی‌ آن‌ ظهور سعدی‌ است‌.

آرامش‌ نسبی‌ موجود در شیراز و حركت‌ برخی‌ از مهاجران‌ هم‌ چون‌ شمس‌ قیس‌رازی‌ و امامی‌هروی‌ و… از شمال‌ ایران‌ به‌ آن‌ شهر و خلاقیت‌ و استعداد ویژه‌ سعدی‌ موجب‌ شده‌ است‌ تا سعدی‌در آفرینش‌ گلستان‌ و بوستان‌ و نیز غزلیات‌ عاشقانه‌ و عارفانه‌ به‌ اوجی‌ دست‌ پیدا كند كه‌ به‌ عنوان‌معیار زبان‌ فارسی‌ تلقی‌ شود. بسیاری‌ از اندیشمندان‌ در كتاب‌های‌ تاریخ‌ ادبیات‌ از جمله‌ دكتر ذبیح‌اللهصفا، هرمان‌ اته‌، ادوارد براون‌، آربری‌ و دیگران‌ این‌ نكته‌ را مورد تأكید قرار داده‌اند كه‌ سعدی‌ بی‌تردیدو بلابدیل‌ یكی‌ از بزرگان‌ و قله‌های‌ ادب‌ فارسی‌ است‌. از قضا او از بزرگ‌ترین‌ شاعرانی‌ است‌ كه‌ هم‌در نثر و هم‌ در نظم‌ طبع‌ آزموده‌ و در هر مورد موفقیت‌های‌ سترگی‌ را به‌ دست‌ آورده‌ است‌ چنان‌ كه‌گلستان‌ از معروف‌ترین‌ آثار سعدی‌ می‌شود. نگاه‌ سعدی‌ در گلستان‌ نگاهی‌ است‌ كه‌ پیروان‌ روشنایی‌و رنسانس‌ اروپا سال‌ها بعد به‌ آن‌ رسیده‌اند. فرانسیس‌ پترارك‌ ایتالیایی‌ پنجاه‌ سال‌ پس‌ از انتشار آثارسعدی‌ با انتشار كتاب‌های‌ خود لقب‌ «پدر رنسانس‌» را به‌ خود اختصاص‌ داد این‌ در حالی‌ است‌ كه‌خمیرمایه‌های‌ نگاشته‌های‌ سعدی‌ و نوع‌ نگرش‌های‌ وی‌ به‌ زندگی‌ و جهان‌ با پترارك‌ یگانه‌ است‌ وتنها محدودیت‌ جغرافیای‌ زبان‌ فارسی‌ در آن‌ دوران‌ بوده‌ است‌ كه‌ سعدی‌ را از جهانی‌ شدن‌ بازداشته‌.سعدی‌ سال‌ها پیش‌ از پترارك‌ پیرامون‌ قدرت‌، سلطنت‌، پادشاهی‌، درویشی‌، قناعت‌، خاموشی‌،عشق‌، پیری‌، جوانی‌، تواضع‌، تربیت‌ و… دادسخن‌ داده‌ بود. همین‌ نگاه‌ سعدی‌ و اشراف‌ او به‌ گنجینة‌واژگان‌ فارسی‌ و رشد و نمو او در شیراز و استفاده‌ از متون‌ ادبی‌ و فلسفی‌ و حكمی‌ِ سه‌ قرن‌ِ چهارم‌ تاهفتم‌ در شیراز است‌ كه‌ سعدی‌ در بیت‌:

همانا كه‌ در فارس‌ انشای‌ من‌چو مشك‌ است‌ بی‌قیمت‌ اندر ختن‌

به‌ آن‌ اشاره‌ كرده‌ است‌ و نیز استفاده‌ او از منابع‌ اصیل‌ ادب‌ فارسی‌ در خارج‌ از فارس‌ و فضای‌مناسب‌ دوره‌ حكومت‌ ابوبكر بن‌ سعد بن‌ زنگی‌ موجب‌ آن‌ شد كه‌ زبان‌ سعدی‌ به‌ معیار زبان‌ فارسی‌تبدیل‌ شود. چنان‌ كه‌ محمدعلی‌ فروغی‌ نیز اشاره‌ می‌كند: «گاهی‌ شنیده‌ می‌شود كه‌ اهل‌ ذوِ اعجاب‌می‌كنند كه‌ سعدی‌ هفتصد سال‌ پیش‌ به‌ زبان‌ امروزی‌ ما سخن‌ گفته‌ است‌ ولی‌ حق‌ این‌ است‌ كه‌ ماپس‌ از هفتصد سال‌ به‌ زبانی‌ كه‌ از سعدی‌ آموخته‌ایم‌سخن‌ می‌گوییم‌». (كلیات‌ سعدی‌ به‌ اهتمام‌محمدعلی‌ فروغی‌، انتشارات‌ امیركبیر، ص‌ 14)

شاخص‌های‌ مكتب‌ ادبی‌ شیراز در دوران‌ سعدی‌ عبارتنداز:

ساده‌ نویسی‌ به‌ جای‌ استفاده‌ از نثر مصنوع‌، نگاه‌ واقع‌ بینانه‌ به‌ زندگی‌، پالودگی‌ زبان‌ از كهنگی‌صرفی‌ و نحوی‌، عدم‌ به‌ كار جویی‌ واژگان‌ مهجور و عربی‌، بهره‌جویی‌ از واژگان‌ متداول‌ زبان‌فارسی‌، به‌ كار جستن‌ صنایع‌ ادبی‌ به‌ گونه‌ای‌ معتدل‌ و بی‌پیرایه‌، روانی‌ و موزونی‌ كلام‌، دوری‌ جستن‌از تنافر حروف‌ و كلمات‌، بهره‌جویی‌ از آرایش‌های‌ صوت‌های‌ زبان‌ فارسی‌، صداقت‌ در گفتار، شور وشوِ عاشقانه‌، ظرافت‌ و شوخ‌ طبعی‌ و تیزبینی‌، هوشیاری‌ و جهان‌ دیدگی‌، عدم‌ به‌ كار جویی‌تخیلات‌ دور پردازانه‌ چنان‌ كه‌ در سبك‌ هندی‌ روی‌ می‌نماید، ایجاز در كلام‌، بهره‌جویی‌ از واژگان‌ وعبارات‌ محسوس‌ و ملموس‌، به‌ كار جستن‌ عناصر طبیعی‌ در توصیف‌ مسایل‌ اخلاقی‌ و اجتماعی‌،نوآوری‌ در تعبیر مضامین‌، توصیفات‌ ناب‌ و روان‌، بهره‌جویی‌ از مبالغه‌های‌ معتدل‌، به‌ كار جستن‌كلام‌ مسجع‌، بهره‌جستن‌ از تمثیل‌ و ایهام‌ و تناسب‌ و تضاد و ابهام‌ به‌ گونه‌ای‌ معتدل‌، استناد به‌ مثل‌سایر، دوری‌ از گزافه‌ و اغراِ و تصنعات‌ ملال‌آور، بیان‌ آرا اخلاقی‌ و نصایح‌ با زبانی‌ صریح‌ وشاعرانه‌ به‌ دور از سنگینی‌ ملالت‌ و كسالت‌، عدم‌ به‌ كارگیری‌ اوزان‌ سنگین‌ و مهجور، بهره‌جویی‌ ازگنجینه‌ وسیع‌ تركیبات‌ و واژگان‌ زبان‌ فارسی‌، استعمال‌ واژگان‌ خوش‌ آهنگ‌ و…

مكتب‌ ادبی‌ را كه‌ سعدی‌ بنیان‌گذاری‌ كرده‌ است‌، در بخش‌هایی‌ كه‌ رشد نیافته‌، در بخش‌غزل‌های‌ عرفانی‌ و برخی‌ از غزل‌های‌ عاشقانه‌ حافظ‌ به‌ اوج‌ می‌رسد و مكتب‌ ادبی‌ شیراز، شیرازه‌می‌گیرد و از آن‌ پس‌ است‌ كه‌ با كمی‌ تسامح‌ می‌توان‌ تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ را به‌ پیش‌ و پس‌ از دوران‌سعدی‌ تقسیم‌ كرد. تمامی‌ ستارگان‌ درخشان‌ ادب‌ فارسی‌ تا پیش‌ از سعدی‌؛ رودكی‌، فردوسی‌،سنایی‌، عطار، خیام‌ و دیگران‌ در زبان‌ سعدی‌ به‌ اوج‌ ادبی‌ می‌رسند و زبان‌ خراسان‌ بزرگ‌ با همة‌فاخری‌ به‌ دلایل‌ مختلفی‌ نمی‌تواند به‌ زبان‌ معیار تبدیل‌ شود، اما زبان‌ سعدی‌ كه‌ متكی‌ بر زبان‌پیشین‌ است‌، با نوآوری‌های‌ زبان‌ شناسانه‌ سعدی‌ و درك‌ مسایل‌ مورد علاقه‌ مردم‌، به‌ یك‌ زبان‌توده‌ای‌ تبدیل‌ می‌شود و گلستان‌ به‌ یك‌ كتاب‌ عمومی‌.

عجیب‌ نیست‌ كه‌ در قرن‌ بیست‌ و یكم‌ نیز از بین‌ صد كتاب‌ منتخب‌ و برگزیده‌ جهان‌ توسط‌اندیشمندان‌ غربی‌، گلستان‌ سعدی‌ كتاب‌ برگزیده‌ ادبیات‌ ایران‌ می‌شوند.

سعدی‌ از سویی‌ بدین‌ اوج‌ دست‌ می‌یابد و از سوی‌ دیگر پس‌ از او حافظ‌ تنها در بخش‌ غزل‌ و نه‌در مثنوی‌ و نه‌ در نثر و نه‌ در حكمت‌ می‌تواند بخش‌هایی‌ از كار سعدی‌ را به‌ اوج‌ برساند، اما سنجش‌اوج‌ غزل‌ حافظ‌ نیز براساس‌ غزل‌ سعدی‌ امكان‌پذیر است‌. این‌ جاست‌ كه‌ سعدی‌ معیار فراز و فرودادبیات‌ فارسی‌ در پیش‌ و پس‌ از خود می‌شود.

در قرن‌ نهم‌ تا قرن‌ یازدهم‌ دورانی‌ آغاز می‌شود كه‌ بعضی‌ آن‌ را دوران‌ فترت‌ در ادبیات‌ فارسی‌می‌دانند. اگرچه‌ نمی‌توان‌ با این‌ عنوان‌ كاملاً موافق‌ بود چون‌ اصولاً فترت‌ در ادبیات‌ را باید با فراز وفرودها سنجید، اما شاخصه‌ آن‌ به‌ وجود آمدن‌ سبك‌ هندی‌ در اصفهان‌ و بعد انتقال‌ آن‌ به‌ خاطرشرایط‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ فراهم‌ آمده‌ دولت‌ صفویه‌ به‌ هندوستان‌ است‌. هر چند كه‌ قرن‌ نهم‌ از نظرتعداد شاعران‌ از دوره‌های‌ ممتاز ادب‌ فارسی‌ است‌، از نظر كیفیت‌، آغاز دوران‌ انحطاط‌ شعر فارسی‌است‌. در این‌ دوره‌ شاعران‌ از نظر معنی‌ و لفظ‌ و قالب‌ از نوآوری‌ ناتوانند. بنای‌ كار شاعران‌ این‌ دوره‌بیشتر بر تقلید و تكرار است‌ و مفاهیم‌ شعری‌ در این‌ دوره‌ ادامه‌ برخی‌ مفاهیم‌ شعری‌ دوران‌ پیشین‌است‌. در ربع‌ قرن‌ دهم‌ و نیمة‌ دوم‌ همان‌ قرن‌ مكتب‌ وقوع‌ به‌ اوج‌ خود می‌رسد و تا اوایل‌ قرن‌ یازدهم‌ادامه‌ می‌یابد از آن‌ جا كه‌ وقوع‌ گویی‌ از همان‌ ابتدا دچار تكرار و ابتذال‌ شد، شاعران‌ به‌واسوخت‌گرایی‌ روی‌ آوردند، پس‌ از آن‌ نیز سبك‌ هندی‌ با ویژگی‌ «زبان‌ عامیانه‌» رواج‌ یافت‌. سبك‌هندی‌ به‌ خاطر ویژگی‌های‌ خاص‌ خودش‌ نتوانست‌ با همة‌ زیبایی‌ها و نازك‌ بینی‌ها با اقبال‌ عمومی‌روبه‌رو شود.

قرن‌ دوازدهم‌ و سیزدهم‌ دوران‌ دیگری‌ آغاز می‌شود كه‌ در تاریخ‌ ادبیات‌ و سبك‌ بندی‌ متعارف‌ادبیات‌ فارسی‌ ایران‌ به‌ سبك‌ بازگشت‌ معروف‌ است‌. این‌ جا نیز بازگشت‌ به‌ سعدی‌ و حافظ‌ و مكتب‌شیراز است‌. به‌ همین‌ خاطر مكتب‌ ادبی‌ شیراز نه‌ تنها وامدار گذشتة‌ خویش‌ است‌ كه‌ بر هفت‌ قرن‌پس‌ از سعدی‌ نیز تأثیر گذاشته‌ و هنوز این‌ سایة‌ سترگ‌ گسترده‌ است‌.

به‌ نظر می‌رسد كه‌ پس‌ از ظهور حافظ‌ در واقع‌ شاعر بزرگی‌ كه‌ بتواند همسنگ‌ و همتراز شاعران‌پیشین‌ باشد، در تاریخ‌ ادبیات‌ فارسی‌ ظهور نكرده‌ است‌. این‌ كه‌ آیا شرایط‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌حكومت‌ صفویان‌ و مذهب‌ رسمی‌ تشیع‌ موجب‌ این‌ امر شده‌ است‌ یا دلایل‌ دیگر؛ احتیاج‌ به‌پژوهش‌ جداگانه‌ای‌ دارد، اما این‌ پرسش‌، پرسش‌ جدی‌ در تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ است‌؛ كه‌ چرا پس‌ ازحافظ‌ هیچ‌ ستارة‌ تابناكی‌ همچون‌ سعدی‌ و حافظ‌ و یا شاعران‌ پیشین‌ همچون‌ رودكی‌، فردوسی‌،مولوی‌، خیام‌، نظامی‌، سنایی‌ و عطار در آسمان‌ ادب‌ ایران‌ نتابیده‌ است‌؟ این‌ پرسش‌ هر پاسخی‌ كه‌بیابد مؤید این‌ امر است‌ كه‌ تا امروز مكتب‌ ادبی‌ شیراز اوج‌ ادبیات‌ فارسی‌ بوده‌ است‌.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

سه شنبه 10 مهر 1397 10:32 ب.ظ

With thanks, Excellent information.
cialis prices cialis sicuro in linea bulk cialis buy cialis online legal cialis 10mg prix pharmaci tadalafil 20mg rx cialis para comprar cialis professional yohimbe buying cialis on internet cialis prices
یکشنبه 8 مهر 1397 10:56 ب.ظ

Many thanks! Awesome information.
cialis in sconto cuanto cuesta cialis yaho cialis ahumada cialis 20 mg effectiveness look here cialis cheap canada generic cialis at walmart cialis patent expiration get cheap cialis cialis 50 mg soft tab prezzo di cialis in bulgaria
یکشنبه 1 مهر 1397 03:19 ق.ظ

Nicely put. Regards.
trust pharmacy canada reviews best canadian pharmacy pharmacy canada 24 canada vagra canadianpharmacyusa24h canada rx pharmacy near me canadian government approved pharmacies canada medication prices is trust pharmacy in canada legitimate
پنجشنبه 15 شهریور 1397 04:11 ب.ظ

Fantastic information, With thanks.
cialis baratos compran uk prix de cialis import cialis buy cialis sample pack when can i take another cialis cialis coupons printable cialis without a doctor's prescription when can i take another cialis cost of cialis per pill cialis 20mg preis cf
سه شنبه 13 شهریور 1397 10:52 ق.ظ

Good forum posts. Regards!
how to buy viagra online without a prescription buy viagra safely buy real viagra cheap where to buy viagra pills viagra online purchase viagra online cheap low price viagra pills buy viagra online without rx viagra pharmacy viagra buy viagra find viagra
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:05 ق.ظ

Thanks a lot. Quite a lot of knowledge!

cialis canada on line cialis prezzo in linea basso generic cialis 20mg uk cialis 200 dollar savings card cialis 20mg american pharmacy cialis cialis dosage prix cialis once a da miglior cialis generico wow look it cialis mexico
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:28 ق.ظ

Info well applied!.
best place to buy viagra online buy generic sildenafil where to get viagra prescription buy cheapest viagra online viagra with a prescription uk online pharmacy viagra rx online viagra online rx online pharmacy viagra order viagra online cheap
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 10:23 ق.ظ

Information effectively used.!
5 mg cialis coupon printable how much does a cialis cost cialis tadalafil online cialis generico milano fast cialis online are there generic cialis callus how does cialis work wow cialis tadalafil 100mg cialis rckenschmerzen
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:05 ب.ظ

You said it perfectly.!
how to buy cheap viagra online cheapest generic viagra uk where to buy generic viagra viagra online cheap buying real viagra online buy female viagra uk online pharmacy order where can i buy a viagra buy viagra sample buy viagra tablets online
شنبه 18 فروردین 1397 10:48 ق.ظ

Nicely put. Cheers!
cialis alternative dosagem ideal cialis cialis farmacias guadalajara 40 mg cialis what if i take rx cialis para comprar cialis official site cialis alternative cialis daily new zealand cialis 5 effetti collaterali cialis 20 mg best price
شنبه 4 فروردین 1397 10:48 ق.ظ

You actually stated it fantastically!
tadalafil tablets cialis purchasing cialis cipla best buy cialis online sialis cialis 5 effetti collaterali ou trouver cialis sur le net cialis 10mg prix pharmaci cialis 5 mg where do you buy cialis
چهارشنبه 9 اسفند 1396 12:01 ب.ظ
در کار، کار عالی!
جمعه 26 آبان 1396 10:50 ق.ظ
دوشنبه 16 مرداد 1396 11:15 ب.ظ
Pretty! This was a really wonderful post. Thanks for providing these
details.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : یگانه اکبرزاده
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی